Wat is luisteren?

Door je medemens, maar ook door God. We willen je, in twee delen, graag meenemen in een verhaal over luisteren. We delen dit op in de volgende vier onderwerpen: 1.Wat, waar, hoe? 2.Luisteren naar God. 3.Luisteren naar elkaar. 4.Luisteren naar jezelf.Vandaag de eerste twee onderwerpen.

Wat, waar, hoe?
Luisteren moeten we leren. Een kind hoort veel dingen voor het eerst: een harde knal, het blaffen van een hond, het huilen van de wind. Door de juiste interpretatie en meer ervaringen leert een kind deze geluiden te plaatsen. Hetzelfde geldt voor non-verbale impressies: hoe “klinkt” verdriet? Blijdschap? Teleurstelling, uitbundigheid of juist geslotenheid, een beperking, een crisis, angst? Een kind moet leren dat sommige kinderen anders “klinken”, omdat ze bijvoorbeeld een aandoening hebben, of een moeilijke opvoeding hebben gehad. En dat ze dan toch evenveel waard zijn, voor God en de mensen. Ze moeten leren dat sommige mensen het prettig vinden om wat meer aan de oppervlakte te blijven in gesprekken en dat anderen wél hun kwetsbaarheden laten zien. En dat dat allebei goed is.
We luisteren de hele dag. Maar het is onmogelijk om alles wat onze oren horen bewust waar te nemen. Daar beschermt ons brein ons tegen. In dit artikel richten we ons dan ook vooral op het actieve luisteren: Het bewust waarnemen van zaken om ons heen, om daar ook concreet iets mee te willen en mee te doen.
We nemen veel input al ‘luisterend’ waar, bewust en onbewust. We gebruiken hiervoor echter veel meer sensoren dan alleen het oor, we horen, kijken én voelen om de informatie te krijgen die we nodig hebben om te bewegen en leven. Dit is in een perfecte balans geschapen. We weten zo wanneer er gevaar dreigt, of we extra op moeten letten, wanneer er prettige dingen aankomen, wanneer je kind is gevallen enz. We moeten dus constant onderscheiden wat we nodig hebben uit alle input, wat er voor ons bestemd is en of we er iets mee moeten of kunnen.
Je kunt je hier ook in specialiseren. Persoonlijk neem ik bijvoorbeeld niet alleen waar wat ik wel hoor, zie en voel, maar ook wat er juist ontbreekt. Ik hoor de specifieke woorden die iemand gebruikt maar ook de volgorde, de intonatie, de spreeksnelheid, de stiltes. Ook de gebaren, het oogcontact, een “open” of “gesloten” presentatie, of iemand verkrampt is of ontspannen. Alles zonder enig oordeel, puur de waarneming. Ook het slikken, het steeds wegstrijken van de haren, friemelen, frequent de mobiel checken, het zuchten, het draaien aan een ring: Het is allemaal betekenisvolle non-verbale communicatie.
Eigenlijk “scannen” wij allemaal onbewust de andere persoon. We doen er alleen niet altijd iets mee. Toch is het zeer waardevol om hier op te letten! Het kan namelijk helpen om een impressie te krijgen wat de gesprekspartner nodig heeft, zodat je een waardevol gesprek kunt voeren en Gods liefde door kunt geven!

Luisteren naar God
God verstaat ons altijd. Daar ligt een enorme troost in. Wij hoeven geen gave van welsprekendheid te hebben. Je zorgen, je verdriet, je worstelingen, je verlangen, maar ook je blijdschap en dank: ieder woord, iedere zucht wordt door God gehoord. Wat een zegen!  Maar hoe luisteren wij naar God?
Soms geeft God gedachten in je hart waarvan je weet dat die niet uit jezelf komen. Soms lees je net dat Bijbelgedeelte dat een antwoord geeft op je vraag. Soms ontvang je een gevoel, een impressie die je aanmoedigt om de Heilige Geest om raad te vragen. Soms word je letterlijk stilgezet omdat je auto niet start. God heeft talloze manieren om te spreken. Als je vaak naar God hebt geluisterd leer je Zijn stem herkennen, als de stem van de Herder, die je een aanwijzing of een advies geeft, je vraagt om Hem te gehoorzamen, of je bemoedigt of troost. Soms krijg je daar ook een beeld bij.
Hoe mooi, rijk en dierbaar is dat!  Wandelen met God!

Luisteren naar elkaar
Een gesprek, waarin het gaat om de ander, start met luisteren. Niet het luisteren naar het moment waarop er een pauze valt zodat jij het gesprek weer over kunt nemen, maar het luisteren naar de uitgesproken of onuitgesproken zorg en nood van de ander. Luisteren is: Belangstelling en interesse tonen. De ander laten praten. Hem of haar aanmoedigen met een knik, een kort woord, een gebaar van: “ik zie je, ik hoor je, ik leef mee en luister!”
Als de ander uitgesproken is kun je laten merken dat je hem/haar gehoord hebt. Doe dit op een manier die bij jou en bij de situatie past. Kom niet gelijk met oplossingen, maar vraag wat de ander nodig heeft. Wat hij zou willen. Misschien is dat actieve hulp, maar het kan ook gebed zijn, of luisteren en meeleven.
Probeer het gesprek, zo mogelijk, een vervolg te geven zodat de ander zich écht gehoord voelt. En geliefd!

Luisteren naar jezelf
De gedachte of de aansporing “luister eens meer naar jezelf” kan voor een christen spanning oproepen.
We denken vaak in “dienstbaar zijn”. Maar vergeet niet dat de Heer zelf de gewoonte had om zich geregeld terug te trekken. Om te bidden, om uit te rusten. De Heer was ook heel duidelijk tegen Martha: “Maak je toch niet zoveel zorgen! Er is maar één ding belangrijk, dat je luistert naar Mijn woorden.”
Dus: Luister eens wat meer naar jezelf! Wat heb jij nodig, hoe kun jij jezelf weer opladen?
Misschien ben je dit nooit gewend geweest, en heeft het dus oefening nodig. Luisteren naar jezelf kan moeilijk zijn. Probeer af en toe te gaan zitten zonder specifiek doel. Luister alleen, neem waar, wat valt je op? Dit kan door uiterlijk waarnemen: luister een podcast, een lied. Maar het kan ook door innerlijk waarnemen: nadenken over het effect van iets wat je hoorde, wat het met je deed. Je kunt jezelf oefenen in het waarnemen door goed op te letten als je een ruimte binnenkomt, door de sfeer aan te voelen. Door in de kerkdienst je bewust te worden van zaken die je eerder misschien alleen onbewust waarnam: de sfeer tijdens het zingen, het lezen, de preek, het praatje na de dienst. Vallen er stiltes? Zijn er uitspraken die indruk maken? Leer zo waarnemen, voel hoe opmerkingen vallen, hoe mensen kijken, voel jij dit zelf ook zo? Merk ook bij jezelf wat jouw onbewuste doet met geuren, kleuren, smaken, muziek, het weer…   Merk eens op of je dit anders ervaart bij ziekte bijvoorbeeld.
Leer zo om waar te nemen wat jij belangrijk vindt en luister naar je jezelf! Zorg voor jezelf. Liefdevol.

En nog even over mij…
Er zijn veel gezegden en spreekwoorden over het luisteren. “Je oor te luisteren leggen”, “Spreken is zilver zwijgen is goud” enz. Maar ook in de Bijbel wordt er over luisteren gesproken. In Romeinen 10:17 staat:
‘Dus alleen door te luisteren naar wat Christus gezegd heeft, kunt u in Hem gaan geloven’.
Zo ben ik in 1980 tot geloof gekomen. God zei tegen mij: “Kom en volg Mij” en korte tijd later deed ik dat. Maar daar was al iets aan vooraf gegaan. In 1971 vroeg God mij “Wil jij je gaven beschikbaar maken voor de mensheid…?” Dat kwam wel even binnen, ik was 10 jaar… Maar ik wilde dat wel en Hij zegende me met een gave van ‘een dieper en zuiver’ luisteren en waarnemen, en vanaf dat moment begon ook mijn training. Ik heb dat als heel bijzonder ervaren en als een bijzondere bediening.
God wil ook luisteren en kijken naar jou! Door je gebeden, je zingen, je getuigenissen, je levensstijl in Hem, je volgen naar Zijn wil, je volhouden ondanks alles, je trouw, je vruchten, je meedenken met Hem… maar ook naar je onvolkomenheden en falen en wat je ervan leerde, je verdriet, je zwoegen, je pijn…
Alle eer aan God, Die ons altijd nieuwe moed geeft als wij het moeilijk hebben. Hierdoor kunnen we andere christenen die het moeilijk hebben, óók nieuwe moed geven.

Fred Smits