Praten over psychische problemen binnen de familie

Volgens het Trimbos-instituut had ongeveer een vijfde van de Nederlanders het afgelopen jaar een of meerdere psychische problemen. Als je bedenkt dat vrijwel elk mens in een gezin leeft of zelf een gezin heeft, heeft iedereen te maken met iemand met psychische problemen. Bijvoorbeeld een partner, ouder, broer of zus. De impact hiervan op andere gezinsleden kan groot zijn. Begrijpelijk gaat er veel aandacht naar degene die worstelt met psychische problemen. Het gezin kun je vergelijken met een auto. Ieder gezinslid is een wiel. Als een wiel wat minder soepel draait of langzamer gaat, geeft dat wrijving en rijdt de auto niet lekker. De auto piept en kraakt. Hoe groter de problemen, hoe groter de impact. Door psychische problemen kunnen relaties onder druk staan, zoals de ouder-kindrelatie of de partnerrelatie. Een gezin opvoeden is topsport. Als je kind psychische problemen heeft, moet je als ouders een bepaalde lijn uitzetten. Als je daarin verschilt van visie, dan kan dat de partnerrelatie onder druk zetten. Dat kan ook gebeuren als een man depressief is en zijn vrouw er min of meer alleen voor komt te staan. De vrouw pakt alle taken op, waardoor de man nog meer het idee krijgt dat hij er niet meer toe doet en nutteloos is. Dit heeft veel impact op de relatie.

Een brug

Het is belangrijk om als gezin of familie in gesprek te gaan over de psychische problemen. Als het goed is, (her)vind je elkaar daarin. Je begrijpt wat er in de ander omgaat. Als je er niet met elkaar over praat, bestaat de kans dat je gaat invullen wat de ander denkt. Je bent geneigd het gedrag van de ander anders en negatiever in te kleuren dan diegene bedoelt. Het gesprek aangaan klinkt mooi en waardevol, maar de praktijk is weerbarstig. Hoe breng je aan de ander een boodschap over, zonder hem of haar te kwetsen en zonder je eigen gevoelens tekort te doen? Ten eerste is het belangrijk om een ‘brug’ te hebben en dan pas de boodschap te brengen. Zorg dat je eerst contact hebt voordat je zegt wat je op je hart hebt. Ook is het goed om een ik-boodschap te brengen. Bijvoorbeeld: “Ik vind het heel moeilijk.” Of: “Ik zou het fijn vinden als we er meer gezamenlijk voor staan.” Houd het bij de feiten, communiceer wat je voelt en vertel wat je wilt. Ook erkenning geven, is belangrijk: “Ik zie dat je het moeilijk hebt.” Hierdoor ontstaat een connectie. Daarnaast is het goed om te bespreken hoe je sámen verder kunt komen. Als een ouder, partner of een kind psychische problemen heeft, heeft dat effect op het hele gezin. Je draagt het probleem dus samen. Het is belangrijk dat je degene met de problemen niet de schuld geeft. Hij of zij is niet een probleem, maar een geliefd gezinslid. Samen werk je eraan om de invloed van de psychische problemen zo klein mogelijk te laten zijn. Op YouTube staat een nuttig filmpje: Leven met de Zwarte Hond die Depressie heet. Dat gaat over depressie, maar is toe te passen op vrijwel alle psychische problemen.

Moed

Wanneer je worstelt met psychische problemen is het soms moeilijk om de moed erin te houden. Je kunt het gevoel krijgen dat het nooit meer goed komt. De focus ligt vaak op de problemen. Het is waardevol om met elkaar te bedenken wanneer het wel goed ging. Wanneer hadden jullie het naar je zin met elkaar? En waren er vandaag mooie momenten? Voor mensen met een depressie kan dit een ingewikkelde opgave zijn. Ze zien alles somber in en het lukt vaak niet om een lichtstraaltje te ontdekken.

Don’ts

Er zijn ook don’ts als je het hebt over gesprekken voeren met gezins- of familieleden met psychische problemen. Gebruik bijvoorbeeld geen woorden zoals ‘altijd’, ‘overal’, ‘iedereen’ en ‘nooit’. Een uitzondering lijkt hierdoor niet meer mogelijk. Meestal zegt het vooral iets over je eigen frustratie. Verder is het niet goed om te wachten totdat de ander verandert. Leg de verandering bij jezelf. Kijk welke invloed jij kunt uitoefenen op deze situatie. Wil je meer tijd doorbrengen met je partner? Nodig hem of haar dan uit om samen een hapje te eten, in plaats van te wachten tot de ander zelf met een initiatief komt. Ten slotte is het belangrijk om niet te zeggen: “Laat maar.” Of: “Het loopt wel los.” Als je dat blijft doen, raak je steeds verder van elkaar verwijderd. Tegelijkertijd is het soms heel ingewikkeld om met elkaar in gesprek te gaan. Bijvoorbeeld als de ander moeilijk te corrigeren is, zich snel gekwetst voelt of in de verdediging schiet. Iedereen heeft zwakke, kwetsbare plekken. Als je met elkaar in gesprek gaat, kun je snel geraakt worden. Het is dan lastig om er samen uit te komen. Dan heb je een ander nodig. Vraag ouders, vrienden, een gemeentelid of een professional om het gesprek te leiden. Zij kunnen je ook steunen. Daarvoor moet je een drempel over, want je geeft jezelf volledig bloot.

Zelfdoding

Veel mensen vinden zelfdoding een moeilijk thema om over te praten. Mensen schrikken vaak enorm als ze horen dat iemand daarover nadenkt. Neem het signaal wel serieus en denk niet dat iemand het niet zal doen, omdat hij of zij erover praat. Anderzijds hoef je er niet al te erg van te schrikken. Wie nadenkt over zelfdoding, wil niet per se sterven, maar stoppen met het leven dat hij of zij nu heeft. Het leven is te zwaar, niet meer te dragen. Ze zien geen andere uitweg. Het is belangrijk om het gesprek erover aan te gaan. Geef eerst erkenning: “Dat is niet makkelijk voor je.” Verwoord ook je eigen schrik. Vraag dan door. Is er iets voorgevallen waardoor je hiermee komt? Speelt het langer? Heb je concrete plannen? Hoe concreter het antwoord op deze laatste vraag is, hoe serieuzer het waarschijnlijk is. Schakel dan een professional in en kijk op 113.nl. Dit is een website voor zelfmoordpreventie. Gezins- en familieleden vinden het vaak moeilijk om het gesprek hierover aan te gaan. Ze zijn bang dat ze de persoon juist op ideeën brengen. Maar dat is geen reële zorg. Iemand kan ook makkelijk op internet allerlei informatie vinden. Erover praten geeft waarschijnlijk vooral opluchting. De persoon in kwestie voelt dat zijn of haar gezin of familie meedenkt en meevoelt.

Praten over psychische problemen – eventueel met professionele hulp – is dus belangrijk en werkt vaak verbindend. Op die manier werk je er samen aan dat de wielen van de auto even snel gaan, om zo op een comfortabele manier met elkaar tot bestemming te komen.