Pestgedrag op de werkvloer

10 maart 2021

Dat pesten onder kinderen een groot probleem is, zal niemand zijn ontgaan. Maar dat alleen al op de werkvloer een half miljoen mensen wordt gepest, is minder bekend. Volwassenen praten er liever niet over, waardoor het probleem onderbelicht blijft. Toch is het wel belangrijk om het gesprek aan te gaan. Maar hoe doe je dat? We geven je een aantal tips.

Allereerst is het goed om te weten hoe pestgedrag er bij volwassenen uitziet, want dan leer je het herkennen. Anders dan bij kinderen gaat het vaak niet om fysiek geweld. Doorgaans is het subtieler. Meestal geeft de pester iemand het gevoel dat hij of zij niet goed genoeg is. Hij probeert bijvoorbeeld iets dusdanig te saboteren dat die persoon wel moet falen. Of hij geeft veel kritiek. Hoe dan ook, jonge en volwassen pesters hebben één ding gemeen: ze isoleren iemand van (een deel van) de groep en benadelen deze persoon zonder dat daar een goede reden voor is. Pesten is intimiderend, bedreigend en vernederend. Pesten op het werk heeft grote impact op de mensen die het overkomt en zorgt naar schatting jaarlijks voor vier miljoen extra verzuimdagen.

Oorzaken

Hoewel pestgedrag bij volwassenen dus anders tot uiting komt, vertonen de oorzaken grote gelijkenissen met het pesten bij kinderen. De pester zoekt doorgaans een ‘zwak’ iemand uit, om zichzelf machtiger te voelen. De pester gebruikt angst als wapen, om het gedrag en gevoel van de ander te sturen. En dat geeft de pester een goed gevoel. Daarnaast kan pesten ook zorgen voor een bepaald groepsgevoel. Er is een gezamenlijk doel, namelijk iemand buitensluiten. Ook is jaloezie voor jong en oud een voedingsbodem voor treiterijen. Daardoor worden mensen met een bepaald talent vaak gepest. In dit geval is iemands kracht een reden voor de pester om hem of haar als slachtoffer uit te kiezen.

Plekken

Opvallend is dat pesten op het werk veel voorkomt buiten de reguliere werktijden, zo blijkt uit onderzoek. Bijvoorbeeld tijdens de nachtdienst. Op deze momenten is er minder sociale controle en zijn de normen en waarden die overdag zo normaal zijn meestal niet meer vanzelfsprekend. Zo is de sfeer vaak ruwer. Vooral binnen de transportbranche en de industrie is dit een probleem. Ook op plekken waar veel competitie is en het succes van de een het falen van de ander betekent, komt pesten veel voor.

Angst en schaamte

Het opvallende aan pesten is dat het slachtoffer zich vaak schaamt voor de pesterijen. En dat is eigenlijk de omgekeerde wereld: volwassenen die hun naasten pesten, zouden zich moeten schamen voor hun onrechtvaardige gedrag. Psycholoog Garry Namy legt een link met seksuele intimidatie. Pesten is ongewenst, onverdiend en onrechtvaardig, en toch is er schaamte. Het is een taboe om erover te praten. Het slachtoffer voelt zich een loser en denkt dat het zijn eigen schuld is. Daarom houdt hij het liever stil. Angst voor het oordeel van anderen. Angst om als aansteller bestempeld te worden. Zelfs partners en vrienden zijn vaak niet op de hoogte van de pesterijen.

Observeren

Vaak wordt gedacht dat erover praten het alleen maar erger maakt. Toch is juist het gesprek aangaan zo belangrijk. Omdat slachtoffers er zelf niet snel over zullen beginnen, is er voor collega’s, leidinggevenden, vrienden en familie een belangrijke rol weggelegd. De eerste stap is het herkennen van pesten. Het begint met observeren. Heel concreet: Herken je de pestpatronen zoals eerder beschreven? Zie je een collega steeds alleen zitten met de lunch? Of zijn de nét iets te grappige opmerkingen van een collega steeds op die ene werknemer gericht? Of zie je iemand heel heftig reageren op ogenschijnlijk kleine opmerkingen? Wellicht zit daar wat onder. Let op het gedrag en de emoties die horen bij iemand die wordt gepest. Waarschijnlijk praat hij of zij zelden of nooit over het werk en gaat hij of zij er met tegenzin naartoe. Ook (werk)prestaties kunnen lijden onder de pesterijen. Zie je dat je partner, vriend of vriendin moe, somber en teruggetrokken door het leven gaat, zonder dat daar een duidelijke reden voor is? Ga dan eens in gesprek of er iets op het werk aan de hand is. Ook lichamelijke klachten, bijvoorbeeld buikpijn en slaapproblemen, kunnen een teken zijn van pestgedrag. Misschien merk je ook wel dat er af en toe spullen kwijt of kapot zijn, zonder dat daar een logische verklaring voor is. In heftige gevallen komt het namelijk ook voor dat de volwassen pester spullen van het slachtoffer kapotmaakt. Even een kras trekken over iemands nieuwe auto bijvoorbeeld.

Het gesprek

Gaan er alarmbellen rinkelen? Ga dan in gesprek. Stel daarbij niet gelijk de vraag óf iemand wordt gepest. Stel liever vragen als: “Hoe zijn je collega’s en je leidinggevende?” “Hoe is het contact?” “Voel je je veilig in de groep?” “Voel je je gewaardeerd?” “Gunnen mensen je wat, of heb je het gevoel dat je wordt tegengewerkt?” “Worden er grappen gemaakt die voor sommigen kwetsend kunnen overkomen?” Hoe veiliger de sfeer is die jij creëert, hoe meer iemand zal vertellen. En als je doorvraagt, geef je het slachtoffer ruimte om meer te vertellen. Denk aan vragen als: “Waarom niet?” “Hoe komt dat, denk je?” “Welk gevoel heb je erbij?”

In actie

Als je iets concreets hebt gezien, kan het helpen om daarover het gesprek aan te gaan. “Joh, ik zag dat dit gebeurde en daar kreeg ik zelf een slecht gevoel bij. Het voelde oneerlijk. Hoe was dit voor jou? Komt dit vaker voor?” Zo geef je het slachtoffer het gevoel dat hij gezien wordt en dat hij er niet alleen voor staat. Ook geeft het opening voor gesprek. Spreek af dat het slachtoffer jou direct inlicht als er weer iets aan de hand is. Voor het opbouwen van het zelfvertrouwen, is het goed om in het gesprek te benoemen wat hij of zij wel goed doet en dat het pesten niet aan het slachtoffer zelf ligt.

Mocht je zelf ad rem kunnen reageren op het moment dat je pestgedrag ziet, doe dat dan! Een luchtige opmerking of een stevige sneer kan soms beter werken dan een heel gesprek. Daarnaast kun je het slachtoffer stimuleren in gesprek te gaan met de pester of met een leidinggevende, hoewel dat niet in alle gevallen iets oplevert. Ook zijn er cursussen die helpen bij het vergroten van de weerbaarheid en het zelfvertrouwen. Die kun je ook onder de aandacht brengen. Het belangrijkste is dat je luistert en dat je erkent dat er iets oneerlijks en naars gebeurt. Een simpele blijk van medeleven kan een wereld van verschil maken.

Dit artikel verscheen eerder in Eleoscript en is geschreven door Hans van Lindenberg.

Reacties

Laat een reactie achter

Wil je graag reageren op dit verhaal. Heb jij er iets aan gehad? Of wil je gewoon iets met ons delen? Laat dan een reactie achter.

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Gerelateerde blogposts

Meer blogposts
  • Omgaan met angst en onzekerheid

    Dat pesten onder kinderen een groot probleem is, zal niemand zijn ontgaan. Maar dat alleen al op de werkvloer een half miljoen mensen wordt gepest, is…

  • Wat moet ik doen als ik een compliment krijg?

    Dat pesten onder kinderen een groot probleem is, zal niemand zijn ontgaan. Maar dat alleen al op de werkvloer een half miljoen mensen wordt gepest, is…

  • 5 tips om mentaal fit te blijven

    Dat pesten onder kinderen een groot probleem is, zal niemand zijn ontgaan. Maar dat alleen al op de werkvloer een half miljoen mensen wordt gepest, is…